گشت‌و‌گذاری در نمایشگاه شب علم زنجان؛
از مشاهده سلول‌ها تا مشاعره با هوش مصنوعی/خداحافظی با جعل اسناد و سلام به زکریای رازی و ماری کوری
به گزارش روابط‌عمومی بنیاد ملی علم ایران (INSF)، نمایشگاه شب علم زنجان پنج‌شنبه‌شب، هفتم آبان‌ماه، در دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان میزبان دانش‌آموزان، خانواده‌ها و علاقه‌مندان به علم بود؛ نمایشگاهی که در غرفه‌های متعدد آن، دانشکده‌های دانشگاه، مراکز علمی، شرکت‌های فناور و مجموعه‌های فرهنگی، بخشی از فعالیت‌ها و دستاوردهای خود را در معرض دید بازدیدکنندگان قرار دادند.
با ورود به فضای نمایشگاه شب علم زنجان، غرفه‌های متعددی در کنار یکدیگر دیده می‌شدند که هر کدام به معرفی بخشی از فعالیت‌های علمی، آموزشی و فناورانه اختصاص داشتند. غرفه‌های دانشگاه علوم پزشکی زنجان، اداره کل آموزش و پرورش استان، کتاب‌فروشی فرهنگیان زنجان، جشنواره اندیشمندان و دانشمندان جوان، خانه دانش، کتابخانه ترکمان، مرکز پژوهشی شهید شهریاری، دانشکده‌های مختلف دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، شرکت آب و فاضلاب و شرکت پارس سوییچ از جمله بخش‌های حاضر در این نمایشگاه بودند.
دانشکده‌های علوم زمین، شیمی، ریاضی، فیزیک، علوم زیستی و علوم رایانه و فناوری اطلاعات نیز با برپایی غرفه‌هایی به معرفی حوزه‌های تخصصی خود پرداختند. پارک علم و فناوری دانشگاه زنجان نیز غرفه نسبتاً بزرگی در نمایشگاه داشت و چند شرکت فناور از جمله شتاب‌دهنده دکتر حسابی، آروشاسل، آراژن ویرای ایرانیان، زمین معدن طارم و فناوری رایانه زنجان در این بخش حضور داشتند. بنیاد خیرین دانشگاه نیز از دیگر بخش‌های حاضر در نمایشگاه بود.
راهکارهای امنیت سایبری
در غرفه دانشکده علوم رایانه و فناوری اطلاعات، موضوعات متنوعی از هوش مصنوعی تا امنیت سایبری و تحول دیجیتال به بازدیدکنندگان معرفی می‌شد. یکی از بخش‌های جالب توجه این غرفه، مشاعره با هوش مصنوعی بود که امکان آشنایی مخاطبان با کاربردهای این فناوری را در قالب فعالیتی تعاملی فراهم می‌کرد.
در بخش‌های دیگر این دانشکده، موضوعاتی مانند امنیت سایبری، دزدگیر هوشمند با استفاده از امواج وای‌فای، آموزیار، کارخانه هوشمند و رادار اولتراسونیک معرفی شده بود. بازدیدکنندگان در این غرفه با توضیحاتی درباره کاربرد فناوری‌های نوین و نقش آنها در حوزه‌های مختلف آشنا می‌شدند.
یافتن قند قایم شده در خوراکی‌ها
غرفه دانشکده علوم زیستی از بخش‌های پرمخاطب نمایشگاه بود. در این غرفه موضوعات متنوعی از جمله قند پنهان در خوراکی‌ها، چرخه زندگی حشره میل‌ورم و کاربرد آن در تأمین خوراک دام و طیور معرفی شده بود.
میل‌ورم که مرحله لاروی سوسک تاریکی‌دوست است، به‌دلیل میزان بالای پروتئین مورد توجه قرار گرفته است. در این غرفه چرخه زندگی این حشره به نمایش درآمده بود و درباره استفاده از آن در خوراک دام و طیور و همچنین مصرف آن از سوی برخی ورزشکاران توضیح داده می‌شد.
دانشجویان علوم زیستی همچنین نمونه‌هایی از بافت‌های بدن را ساخته و در معرض دید بازدیدکنندگان قرار داده بودند. مولاژ مراحل تکوین جنین، قلب، نیم‌تنه انسان و دستگاه گوارش از جمله بخش‌هایی بود که توجه مخاطبان را جلب می‌کرد. وجود میکروسکوپ نیز امکان مشاهده نمونه‌ها را برای بازدیدکنندگان فراهم کرده بود.
در غرفه دیگری از این دانشکده، انواع محیط‌های کشت به نمایش درآمده بود که میکروب‌های محیطی در آنها کشت داده شده بودند. ماکت‌هایی از شکل ویروس‌های مختلف نیز در این بخش قرار داشت.
سلول سالم یا سرطانی؛مسئله این است؟
بخش دیگری از غرفه‌های علوم زیستی به معرفی سلول‌های سالم و سرطانی اختصاص داشت. در این قسمت، تغییرات سلول‌ها در فرایند سرطانی شدن با استفاده از ماکت‌ها و نمونه‌های ساخته‌شده معرفی می‌شد.
تزئین غرفه علوم زیستی با برگ‌ها و شاخه‌های کاج نیز فضای طبیعی و متناسبی برای این بخش ایجاد کرده بود.
فیزیک در قاب آزمایش؛ از بزرگنمایی اجسام تا مشاهده جلبک‌های زنده
غرفه‌های دانشکده فیزیک با مجموعه‌ای از آزمایش‌ها و ابزارهای آموزشی، مفاهیم این علم را به شکلی قابل مشاهده و تجربه برای مخاطبان ارائه می‌کردند. یکی از بخش‌های این غرفه به میکروسکوپی و بزرگنمایی اجسام اختصاص داشت.
در این بخش، دستگاهی برای نمایش سازوکار بزرگنمایی با استفاده از دو عدسی طراحی شده بود که امکان بزرگنمایی تا ۴۲۵ برابر را فراهم می‌کرد. بازدیدکنندگان می‌توانستند نمونه‌هایی مانند گل یا اجسام دلخواه خود را با این دستگاه مشاهده کنند.
در بخش دیگری از این غرفه، با استفاده از لیزر و قطره آب، امکان مشاهده موجودات ریز زنده درون آب فراهم شده بود. در این روش، قطره آب مانند یک عدسی عمل می‌کرد و اجرام ریز موجود در آن به صورت بزرگ‌شده روی صفحه نمایش دیده می‌شدند.
همچنین در این غرفه،به نتایج پژوهش‌هایی درباره استفاده از حسگرهای نوری در پزشکی نیز اشاره شد. براین اساس، حسگرهای نوری جلبک‌ها می‌توانند در پژوهش‌های مرتبط با بازگرداندن توانایی دریافت و انتقال پیام‌های نوری در سلول‌های آسیب‌دیده شبکیه مورد توجه قرار گیرند. این موضوع نمونه‌ای از پیوند میان فیزیک و علوم زیستی و پزشکی بود که در این بخش به بازدیدکنندگان معرفی شد.
شبیه‌سازی حرکت زمین و ماه
در یکی دیگر از غرفه‌های فیزیک، شبیه‌سازی چرخش زمین و قمر زمین به دور خورشید به نمایش درآمده بود. بخش‌های دیگری نیز به توضیح سازوکار وسایلی مانند زنگ و دینام اختصاص داشتند و بازدیدکنندگان می‌توانستند با نحوه عملکرد آنها آشنا شوند.
همچنین آزمایشی برای معرفی مفهوم چگالی و تولید حرکت با استفاده از اختلاف دما ارائه شده بود. در این آزمایش، به‌جای استفاده از باتری، اختلاف دما برای به حرکت درآوردن آرمیچر به کار گرفته می‌شد.
جوهرهای ضدجعل، جلوی سرقت اسناد را می‌گیرند
دانشکده شیمی نیز با چند غرفه در نمایشگاه حضور داشت و موضوعات مختلفی از کاربردهای شیمی در زندگی روزمره تا فناوری‌های نوین را معرفی می‌کرد.
یکی از بخش‌های این دانشکده به نانوجوهرهای هوشمند پلیمری با خواص ضدجعل اختصاص داشت. با توجه به گسترش تقلب در محصولات و اسناد ارزشمند، استفاده از این جوهرها می‌تواند به تشخیص اصالت محصولات و اسناد کمک کند. در همین غرفه، کاربرد پودرهای پلیمری هوشمند برای آشکارسازی اثر انگشت سارقان نیز معرفی شده بود. کاهش سمیت این مواد از جمله ویژگی‌هایی بود که در توضیحات ارائه‌شده به آن اشاره می‌شد.
شیمی؛ آلی یا معدنی؟
در بخش دیگری از غرفه شیمی، تفاوت شیمی آلی و شیمی معدنی به زبان ساده برای بازدیدکنندگان توضیح داده می‌شد. شیمی آلی به مطالعه ساختار، خواص، واکنش‌ها و سنتز ترکیبات کربنی می‌پردازد و کاربردهایی در طراحی و ساخت دارو، صنایع آرایشی و بهداشتی، عطر و شوینده‌ها دارد. شیمی معدنی نیز ساختار، خواص و واکنش‌های ترکیبات معدنی و عناصر فلزی و غیرفلزی را بررسی می‌کند.
محصولاتی که دانشجویان با استفاده از دانش شیمی آلی ساخته بودند نیز در این بخش به نمایش درآمده بود تا مخاطبان با نمونه‌هایی از کاربرد این شاخه علمی آشنا شوند.
رازی، کوری، نوبل و دیگران!
غرفه دیگری از دانشکده شیمی به معرفی چهره‌های برجسته و مشاهیر این علم اختصاص داشت. ماکت‌هایی از ماری کوری و زکریای رازی در این بخش قرار گرفته بود و تصاویر و پوسترهایی از دانشمندان ایرانی و غیرایرانی همراه با معرفی دستاوردها و اختراعاتشان، دیوارهای غرفه را پوشانده بود.
نام‌هایی مانند جان واکر، آلفرد نوبل، دیمیتری مندلیف، فریتز هابر، فلیکس هوفمان، چارلز گودیر و الکساندر فلمینگ در میان دانشمندانی دیده می‌شد که آثار و فعالیت‌هایشان به بازدیدکنندگان معرفی شده بود.
تنوع غرفه‌ها در نمایشگاه شب علم زنجان، امکان آشنایی بازدیدکنندگان با حوزه‌های مختلف علمی و فناوری را فراهم کرده بود. از آزمایش‌های فیزیک و مشاهده موجودات زنده در مقیاس میکروسکوپی تا معرفی کاربردهای شیمی، زیست‌شناسی، هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین، هر بخش بخشی از فعالیت‌های علمی و پژوهشی دانشگاه و مجموعه‌های حاضر را به نمایش گذاشته بود.
حضور دانشکده‌های دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان در کنار شرکت‌های فناور، مراکز پژوهشی، مجموعه‌های آموزشی و فرهنگی، فضای نمایشگاه را به محلی برای معرفی فعالیت‌های علمی و آشنایی مستقیم مخاطبان با موضوعات متنوع دانش تبدیل کرده بود.
