باغ نگارش؛ نگاره پنجم: ویرایش زبانی (ادبی)؛ رفع کژتابی و ابهام در نگارش و ترجمه متون
کژتابی یا ابهام ساختاری زمانی ایجاد می‌شود که از یک جمله بتوان بیش از یک معنا برداشت کرد. در ادامه، مهم‌ترین عوامل ایجاد کژتابی را بررسی می‌کنیم.
ابهام در مرجع ضمیر: در جمله «بار اولی است که شما را با عینک می‌بینم.» دو برداشت متفاوت وجود دارد:
۱. بار اولی است که من شما را از پشت عینک می‌بینم. ۲. بار اولی است که شما را عینکی می‌بینم.
برای رفع این کژتابی، دو راهکار وجود دارد:
۱. با توجه به کل متن و دقت در مرجع ضمیر، جمله را به گونه‌ای بیان کنیم که هیچ ابهامی برای مخاطب ایجاد نشود.
۲. در ترجمه، اگر جمله دارای ابهام باشد، از نویسنده یا مترجم متن درباره منظور دقیق جمله توضیح بخواهیم.
«تنها»ی ابهام‌زا
به جمله «ایران نمی‌خواهد تنها فروشنده نفت باشد.» توجه کنید. این جمله نیز دو برداشت متفاوت دارد:
۱. «ایران نمی‌خواهد تنها، فروشنده نفت باشد.»؛ یعنی ایران نمی‌خواهد کشوری تک‌محصولی باشد.
۲. «ایران نمی‌خواهد تنها فروشنده نفت باشد.»؛ یعنی ایران نمی‌خواهد یگانه فروشنده نفت در جهان باشد.
همان‌گونه که مشاهده می‌شود، با نشانه‌گذاری درست و قرار دادن واژه‌ها در جایگاه مناسب، می‌توان معنای موردنظر را بدون ابهام به مخاطب منتقل کرد.
کاربرد واژه «انجام»
واژه «انجام» در زبان فارسی اسم است و در بسیاری از ترکیب‌ها به‌درستی به کار می‌رود؛ مانند «انجام پژوهش»، «انجام وظیفه» و «انجام آزمایش». انجام به‌تنهایی به معنای «اجرا کردن» نیست. بنابراین بهتر است در جمله از ترکیب «انجام دادن» استفاده شود و در مواردی که مناسب‌تر است، از «اجرا شدن» یا «برگزار کردن» بهره برد.برای مثال:«انجام این وظیفه دشوار است.»بهتر است گفته شود:«انجام دادن این وظیفه دشوار است.»همچنین در جمله:«مراسم به‌خوبی انجام شد.»بهتر است گفته شود:«مراسم به‌خوبی اجرا شد.»در نتیجه، با رعایت این نکات می‌توان از ایجاد کژتابی و ابهام در نگارش و ترجمه جلوگیری کرد و متنی دقیق و روان در اختیار مخاطب قرار داد.