از حمایت از پایان‌نامه‌های ارشد اساتید جوان تا حل چالش انتشار مقالات بین‌المللی

به گزارش روابط عمومی بنیاد ملی علم ایران(INSF)، نشست تشریح حمایت‌های بنیاد ملی علم ایران با حضور هرمزی‌نژاد رئیس بنیاد ملی علم ایران، جعفریان دهکردی معاون برنامه‌ریزی بنیاد و هیئت همراه در جمع اعضای هیئت‌علمی و دانشجویان بعدازظهر یکشنبه بیست‌و‌ششم مهرماه در سالن اجتماعات دانشگاه صنعتی امیرکبیر برگزار شد.

در این نشست، ضمن معرفی مأموریت‌ها، برنامه‌ها و مدل‌های جدید حمایتی بنیاد، گزارشی از روند حمایت‌های پژوهشی در کشور و به‌ویژه دانشگاه صنعتی امیرکبیر ارائه شد و حاضران در جریان فرصت‌های حمایتی و فراخوان‌های سال ۱۴۰۵ قرار گرفتند.

محمدرضا هرمزی‌نژاد رئیس بنیاد ملی علم ایران در این نشست با اشاره به تجربه بنیاد در معرفی ظرفیت‌ها و حمایت‌های خود گفت: تشریح انواع حمایت‌ها می‌تواند به افزایش آگاهی پژوهشگران و ارسال پیشنهاده‌های بیشتر از سوی دانشگاه‌ها منجر شود.

 وی به اجرای برنامه «جهش» اشاره کرد و گفت: این طرح با هدف جریان‌سازی، هدایت و شتاب‌دهی به بروندادهای علمی در ۲۰ دانشگاه منتخب کشور دنبال می‌شود؛ دانشگاه‌هایی که بخش عمده‌ای از تولیدات علمی کشور را به خود اختصاص می‌دهند.

در ادامه این نشست، علی جعفریان دهکردی معاون برنامه‌ریزی بنیاد ملی علم ایران، نیز با تشریح مأموریت‌ها و راهبردهای بنیاد، دستیابی به مرجعیت علمی و سرآمدی، ایجاد ظرفیت برای حل مسائل کلان کشور بر اساس اولویت‌های ملی و ارتقای ارزشمندی علم در جامعه و ترویج علم را از مأموریت‌های اصلی این نهاد برشمرد. 

به گفته وی حمایت برنامه‌محور از پژوهشگران برجسته و جوان، توسعه هدفمند علوم پیشران و راهبردی، گسترش دیپلماسی علمی و همکاری‌های بین‌المللی، حمایت از مأموریت‌گرایی دانشگاه‌ها و پشتیبانی از پژوهش‌های عمیق مورد نیاز شرکت‌های دانش‌بنیان، از جمله راهبردهای بنیاد برای تحقق این مأموریت‌هاست.

وی در ادامه با اشاره به تنوع مدل‌های حمایتی بنیاد توضیح داد: حمایت‌ها در دو قالب کلی مستمر و مبتنی بر فراخوان ارائه می‌شوند. در حمایت‌های مستمر، پژوهشگران می‌توانند در طول سال پیشنهاده‌های خود را در موضوعات متنوع ارائه کنند؛ در حالی که فراخوان‌های ویژه با تمرکز بر اولویت‌ها و محورهای مشخص، رقابت فشرده‌تر و سقف حمایت بالاتری دارند. کرسی‌های پژوهشی، گرنت‌های ویژه پژوهشگران جوان و برجسته، حمایت از خوشه‌های پژوهشی چندتخصصی، طرح‌های پسادکتری و رساله‌های دکتری، پژوهش‌های بین‌المللی و برنامه‌های مسئله‌محور، بخشی از ابزارهای حمایتی بنیاد هستند.

معاون برنامه‌ریزی بنیاد ملی علم ایران همچنین با ارائه گزارشی از عملکرد سال ۱۴۰۴ گفت: در این سال ۶ هزار و ۷۷۳ پیشنهاده به بنیاد ارسال شد که از میان آن‌ها ۲ هزار و ۵۳۰ طرح به تصویب رسید. اعتبار مصوب حمایت از پژوهش‌ها در این سال ۸۵۴ میلیارد تومان بود و میانگین زمان ارزیابی طرح‌ها تا تعیین تکلیف اولیه نیز ۸۴ روز گزارش شد.

 به گفته وی، تقویم فراخوان‌های سال ۱۴۰۵ شامل ۴۶ فراخوان است که حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، زیست‌فناوری، کوانتوم، نانو و میکروالکترونیک، مواد پیشرفته، علوم شناختی، محیط زیست، علوم انسانی و همکاری‌های علمی بین‌المللی را دربرمی‌گیرد.

جایگاه دانشگاه صنعتی امیرکبیر در حمایت‌های بنیاد

جعفریان در بخش دیگری از این نشست به بررسی آمار حمایت‌های بنیاد ملی علم ایران از پژوهشگران دانشگاه صنعتی امیرکبیر پرداخت و گفت: بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، از سال ۱۳۸۴ تا پایان سال ۱۴۰۴، در مجموع هزار و ۶۸ پیشنهاده از این دانشگاه به بنیاد ارسال شده که ۴۹۵ طرح آن به تصویب رسیده است. به این ترتیب، نسبت طرح‌های مصوب به پیشنهاده‌های دریافتی دانشگاه صنعتی امیرکبیر در این بازه زمانی ۴۳.۶ درصد بوده است.

وی افزود: بررسی روند سالانه حمایت‌ها نشان می‌دهد که دانشگاه صنعتی امیرکبیر در سال ۱۴۰۴ موفق به دریافت حمایت برای ۸۷ طرح پژوهشی شده است. این طرح‌ها در قالب‌های مختلفی از جمله طرح پژوهشی، پسادکتری، رساله دکتری و پایان‌نامه دانشجویی قرار می‌گیرند. در ترکیب حمایت‌های مصوب این سال، ۳۸ درصد به طرح‌های پژوهشی، ۳۰ درصد به طرح‌های پسادکتری، ۲۸ درصد به رساله‌های دکتری و ۳ درصد به پایان‌نامه‌های دانشجویی اختصاص داشته است؛ سهم گرنت‌های پژوهشی نیز یک درصد گزارش شده است.

معاون برنامه ریزی بنیاد ملی علم ایران اضافه کرد:در مجموع حمایت‌های اعطایی به دانشگاه صنعتی امیرکبیر تا پایان سال ۱۴۰۴، طرح‌های پژوهشی با سهم ۵۳ درصدی بیشترین سهم را به خود اختصاص داده‌اند. پس از آن، رساله‌های دکتری با ۲۲ درصد و طرح‌های پسادکتری با ۲۱ درصد قرار دارند. گرنت‌های پژوهشی، طرح‌های بین‌المللی و حمایت‌های مرتبط با پایان‌نامه کارشناسی ارشد و همایش نیز سایر قالب‌های حمایتی را تشکیل می‌دهند.

وی تأکید کرد: حمایت‌های بنیاد معمولاً تمام هزینه‌های یک پروژه را پوشش نمی‌دهد و بخشی از منابع موردنیاز ممکن است از مسیرهای دیگر تأمین شود.

هرمزی‌نژاد در پاسخ به پرسش‌هایی درباره انتشار مقاله در مجلات بین‌المللی و مشکلات ناشی از تحریم‌ها نیز توضیح داد: در مواردی که ناشر نسبت به درج نام بنیاد در مقاله حساسیت دارد، مجریان طرح می‌توانند پیش از ارسال مقاله، موضوع را از طریق بنیاد پیگیری کنند تا درباره نحوه درج حمایت و تعهدات پژوهشی تصمیم‌گیری شود. 

وی همچنین با اشاره به اینکه رتبه Q1 به‌تنهایی معیار قطعی کیفیت علمی نیست، گفت: بنیاد در حال بررسی راهکارهایی برای توجه بیشتر به تفاوت‌های میان رشته‌ها و مجلات معتبر تخصصی است.

در بخش دیگری از نشست، موضوع تمدید مهلت اجرای طرح‌ها در شرایط خاص، از جمله پیامدهای جنگ و آسیب به زیرساخت‌های آزمایشگاهی مطرح شد. 

هرمزی‌نژاد با اشاره به بررسی موردی چنین درخواست‌هایی گفت: پژوهشگران می‌توانند مستندات خود را از طریق سامانه کایپر و با ارسال تیکت ارائه کنند تا موضوع بررسی شود.

 وی تأکید کرد: در مواردی که شرایط خارج از اختیار پژوهشگر مانع اجرای طرح شده باشد، امکان بررسی و اعطای مهلت بیشتر وجود دارد. همچنین درباره حمایت از طرح‌های استادان بازنشسته توضیح داده شد که در صورت تأیید فعال بودن گروه پژوهشی از سوی معاونت پژوهشی دانشگاه، امکان بررسی درخواست وجود دارد.

این نشست با تأکید بر تداوم ارتباط میان بنیاد ملی علم ایران و جامعه دانشگاهی و بررسی پیشنهادهای مطرح‌شده برای بهبود سازوکارهای حمایتی به پایان رسید.

وی ادامه داد: آمار مربوط به گروه سنی مجریان طرح‌های مصوب در دانشگاه نیز نشان می‌دهد در سال ۱۴۰۴، از مجموع ۸۷ طرح مصوب، ۴۱ طرح به پژوهشگران زیر ۴۵ سال و ۴۶ طرح به پژوهشگران ۴۵ سال و بالاتر تعلق داشته است. در آمار تجمیعی تا پایان سال ۱۴۰۴ نیز از مجموع ۴۹۵ طرح مصوب، ۲۱۷ طرح مربوط به پژوهشگران زیر ۴۵ سال و ۲۷۸ طرح مربوط به پژوهشگران ۴۵ سال و بالاتر بوده است. این آمار تصویری از مشارکت پژوهشگران در گروه‌های سنی مختلف در بهره‌مندی از حمایت‌های بنیاد ارائه می‌کند.

جعفریان ادامه داد: از میان طرح‌های دانشگاه صنعتی امیرکبیر، ۲۰۶ طرح خاتمه یافته و ۲۳۶ طرح در حال اجراست. همچنین ۵۵ طرح در وضعیت توقف اجرا قرار دارد، پنج طرح در انتظار عقد قرارداد است، ۲۳ طرح تحت داوری قرار دارد و ۲۱ طرح نیز در مرحله غربالگری است. این آمار، علاوه بر حجم حمایت‌های انجام‌شده، تصویری از وضعیت جاری طرح‌های پژوهشی دانشگاه در تعامل با بنیاد ملی علم ایران به دست می‌دهد.

در بخش پایانی نشست، حاضران درباره شیوه‌های حمایت بنیاد، شرایط استفاده از فراخوان‌ها، نحوه ارائه پیشنهاده‌ها و مسائل مرتبط با اجرای طرح‌های پژوهشی پرسش‌هایی مطرح کردند که هرمزی‌نژاد، رئیس بنیاد ملی علم ایران، به آن‌ها پاسخ داد.

هرمزی‌نژاد: حمایت از پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد اساتید جوان به‌زودی آغاز می‌شود

در بخش پرسش‌وپاسخ این نشست، اعضای هیئت‌علمی و دانشجویان دانشگاه صنعتی امیرکبیر درباره شرایط حمایت از طرح‌های پژوهشی، مأموریت‌گرایی دانشگاه‌ها، سقف اعتبارات، تأثیر تورم بر هزینه اجرای طرح‌ها، محدودیت‌های انتشار مقاله در مجلات بین‌المللی و فرایند ارزیابی پیشنهاده‌ها پرسش‌هایی مطرح کردند.

هرمزی‌نژاد در پاسخ به پرسش یکی از دانشجویان درباره امکان حمایت از پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد، از برنامه بنیاد ملی علم ایران برای حمایت از این پایان‌نامه‌ها با تمرکز بر استادان تازه‌استخدام خبر داد.

 به گفته وی، این برنامه اساتیدی را دربرمی‌گیرد که حداکثر پنج سال از شروع خدمت دانشگاهی آن‌ها گذشته باشد و سقف حمایت پیش‌بینی‌شده برای آن حدود ۷۵ میلیون تومان است. سازوکار این حمایت به‌زودی فعال خواهد شد.

وی همچنین در توضیح برنامه‌های مأموریت‌گرایی دانشگاه‌ها تأکید کرد: حمایت بنیاد به حوزه‌های مأموریتی اعلام‌شده از سوی دانشگاه‌ها محدود نیست و پژوهشگران می‌توانند در سایر حوزه‌های علمی نیز از ظرفیت فراخوان‌ها و مسیرهای حمایتی بنیاد استفاده کنند. به گفته وی، هدف از مأموریت‌گرایی، کمک به تمرکز دانشگاه‌ها بر حوزه‌های اولویت‌دار و تقویت توان علمی آن‌ها در این زمینه‌هاست؛ بااین‌حال، این رویکرد به معنای محروم شدن سایر رشته‌ها از حمایت بنیاد نیست.

وی اعلام کرد: پژوهشگران می‌توانند از طریق سامانه تیکت بنیاد، دلایل رد طرح‌های خود را درخواست کنند و بنیاد نیز در نظر دارد با اجرای برنامه‌ای با عنوان «سر داوری»، زمینه ارائه جزئیات بیشتر درباره دلایل رد پیشنهاده‌ها و امکان بازنگری و ارسال مجدد آن‌ها را فراهم کند.

یکی دیگر از موضوعات مطرح‌شده در این نشست، تناسب سقف حمایت‌های پژوهشی با هزینه‌های واقعی اجرای طرح‌ها در رشته‌های مختلف بود.

 هرمزی‌نژاد با اشاره به تفاوت هزینه‌های آزمایشگاهی، مواد مصرفی، تجهیزات و نیروی انسانی در حوزه‌های علمی گوناگون، پیشنهاد تفکیک یا متناسب‌سازی سقف حمایت‌ها براساس رشته و نیازهای اجرایی طرح را قابل بررسی دانست و گفت: بنیاد امکان اجرای این پیشنهاد را بررسی خواهد کرد.

 وی همچنین اعلام کرد: طرح‌های بنیاد، با درخواست مجری و بررسی شرایط، می‌توانند تا ۲۵ درصد افزایش اعتبار داشته باشند.

هرمزی‌نژاد با پذیرش چالش افزایش هزینه‌های پژوهشی و عقب‌ماندن اعتبارات از نرخ تورم، از بررسی تغییر در شیوه تخصیص منابع خبر داد. 

به گفته وی، پیشنهادی در شورای علمی بنیاد در حال بررسی است که بر اساس آن، سهم اعتبار پرداختی در ابتدای اجرای طرح از ۲۰ درصد به ۴۰ درصد افزایش یابد تا پژوهشگران بتوانند فعالیت‌های خود را با توان مالی بیشتری آغاز کنند.