خراسان شمالی در مسیر تقویت پژوهش/ تأکید بنیاد ملی علم ایران بر مشارکت فعال‌تر پژوهشگران
به گزارش روابط عمومی بنیاد ملی علم ایران (INSF)، نشست تشریح برنامه‌ها و حمایت‌های بنیاد ملی علم ایران با حضور محمدرضا هرمزی‌نژاد رئیس بنیاد ملی علم ایران، قربانعلی اسدی رئیس دانشگاه بجنورد و جمعی از اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها و پژوهشگران استان خراسان شمالی، صبح امروز ۱۷ شهریورماه برگزار شد.
این نشست در ادامه سفر حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور و رئیس بنیاد ملی نخبگان به خراسان شمالی برگزار شد و در آن، ظرفیت‌های حمایتی بنیاد ملی علم ایران و مسیرهای مشارکت پژوهشگران استان در برنامه‌های مختلف بنیاد تشریح شد.
هرمزی‌نژاد در این نشست با تشریح مأموریت‌های بنیاد علم ایران گفت: حمایت از پژوهش‌های علمی، ظرفیت‌سازی برای پیشبرد مرزهای دانش و دستیابی به مرجعیت علمی، حمایت از پژوهشگران برجسته و جوان، توسعه هدفمند علوم پیشران و راهبردی، گسترش دیپلماسی علمی و همکاری‌های بین‌المللی و ایجاد ظرفیت برای خلق راه‌حل‌های بدیع برای حل مسائل کلان کشور بر اساس اولویت‌های ملی، از محورهای اصلی فعالیت بنیاد است.
حرکت بنیاد به سمت حمایت‌های برنامه‌محور و مسئله‌محور
رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به برنامه‌های حمایتی سال ۱۴۰۵ اظهار کرد: بنیاد در کنار حمایت‌های مستمر از طرح‌های پژوهشی، مجموعه‌ای از حمایت‌های مبتنی بر فراخوان را نیز دنبال می‌کند که در آنها موضوعات و اولویت‌های مشخص، فضای رقابتی بیشتر، سقف حمایت بالاتر و تعداد محدودتری از طرح‌های منتخب در نظر گرفته شده است.
وی افزود: حمایت برنامه‌محور از پژوهشگران برجسته و پژوهشگران جوان از طریق ابزارهایی مانند کرسی پژوهشی، گرنت آغاز، گرنت استقرار و گرنت‌های پژوهشی هم‌افزایی، پیشتازان، چالش، بنیان و میثاق دنبال می‌شود و در کنار آن، حمایت از خوشه‌های پژوهشی چندتخصصی و طرح‌های نوآورانه نیز در دستور کار قرار دارد.
هرمزی‌نژاد درباره کرسی‌های پژوهشی گفت: در برنامه حمایت سال ۱۴۰۵، برای هر کرسی پژوهشی تا سقف هفت میلیارد تومان حمایت در نظر گرفته شده و بنیاد اعطای ۱۰ کرسی پژوهشی را دنبال می‌کند. همچنین طرح‌های پسادکتری و رساله‌های دکتری نیز می‌توانند ذیل این کرسی‌ها مورد حمایت قرار گیرند. مدت کرسی پژوهشی حداکثر سه سال است و در صورت داشتن همکار خارجی، امکان تمدید آن تا پنج سال وجود دارد.
وی ادامه داد: برای حمایت از پژوهشگران جوان نیز ۱۰ گرنت جوان در برنامه سال ۱۴۰۵ پیش‌بینی شده است. این حمایت‌ها با هدف ایجاد ظرفیت‌های علمی و فناوری جدید و تقویت مسیر فعالیت پژوهشی اعضای هیئت‌علمی جوان ارائه می‌شود.
تمرکز بر علوم پیشران و راهبردی
رئیس بنیاد ملی علم ایران توسعه هدفمند علوم پیشران و راهبردی را یکی دیگر از محورهای مهم برنامه‌های بنیاد عنوان کرد و گفت: زیست‌فناوری، کوانتوم، هوش مصنوعی، مواد و ساخت پیشرفته، نانو، میکروالکترونیک، اپتیک و لیزر، علوم شناختی، اقتصاد دریامحور، امنیت غذایی و تجهیزات پیشرفته صنعتی از جمله حوزه‌های مورد توجه در برنامه حمایت سال ۱۴۰۵ هستند.
به گفته وی در این برنامه حمایت از پنج تا ۱۰ طرح در هر یک از حوزه‌های پیشران و راهبردی و همچنین حمایت ویژه از ۵۰ رساله دکتری پیشرو در دستور کار بنیاد قرار گرفته است.
تشکیل خوشه‌های پژوهشی برای حل مسائل پیچیده
هرمزی‌نژاد با تأکید بر ضرورت شکل‌گیری تیم‌های پژوهشی توانمند اظهار کرد: برنامه حمایت از خوشه‌های پژوهشی چندتخصصی با تمرکز بر موضوعات تحول‌آفرین و تلفیق دانش حوزه‌های تخصصی مختلف طراحی شده است تا زمینه دستیابی به نتایج ملی و بین‌المللی، تولید دانش فنی، ثبت پتنت‌های بین‌المللی، ایجاد سامانه‌های نوین فناورانه و اثرگذاری در سیاست‌گذاری کلان کشور فراهم شود.
وی افزود: در برنامه حمایت سال ۱۴۰۵، برای هر خوشه پژوهشی تا سقف شش میلیارد تومان حمایت در نظر گرفته شده و تشکیل پنج تا هفت خوشه پژوهشی در علوم پایه و چهار خوشه پژوهشی در علوم انسانی و اجتماعی دنبال می‌شود.
حمایت از مأموریت‌گرایی دانشگاه‌ها
رئیس بنیاد ملی علم ایران همچنین با تشریح برنامه حمایت از تمرکز دانشگاه‌ها بر مأموریت‌های ویژه گفت: این برنامه با هدف ترغیب دانشگاه‌ها به تمرکز منابع و ظرفیت‌های پژوهشی بر مأموریت‌های دنباله‌دار و ناظر بر چالش‌ها و فرصت‌های استانی و منطقه‌ای دنبال می‌شود.
هرمزی‌نژاد افزود: در این برنامه دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی با انتخاب یک یا دو اولویت پژوهشی، تهیه برنامه برای هر اولویت، تشکیل تیم‌های پژوهشی و راهبری موضوع پژوهشی، ظرفیت‌های خود را برای کمک به حل چالش‌های کشور متمرکز خواهند کرد. بر اساس برنامه حمایت سال ۱۴۰۵، برای این طرح‌ها حمایت تا یک‌ونیم برابر میزان معمول پیش‌بینی شده است.
وی همچنین حمایت از پژوهش‌های عمیق مورد نیاز شرکت‌های دانش‌بنیان را از دیگر مسیرهای پیوند میان دانشگاه و بخش فناوری و صنعت دانست و گفت: در این برنامه، شرکت‌های دانش‌بنیان نیازهای پژوهشی خود را برای تولید و توسعه محصولات نسل جدید اعلام می‌کنند و پس از داوری تخصصی بنیاد، طرح‌های منتخب برای دریافت پیشنهادهای پژوهشی دانشگاهی منتشر می‌شوند. برای هر طرح نیز تا سقف چهار میلیارد تومان حمایت در نظر گرفته شده است.
۱۰۳ پیشنهاده و ۲۴ طرح مصوب در خراسان شمالی
هرمزی‌نژاد در بخش دیگری از این نشست، گزارشی از سابقه حمایت بنیاد ملی علم ایران از پژوهشگران خراسان شمالی ارائه کرد و گفت: از سال ۱۳۹۴ تا پایان سال ۱۴۰۴، در مجموع ۱۰۳ پیشنهاده از پژوهشگران استان به بنیاد ارائه شده که ۲۴ طرح از آنها به تصویب رسیده است. نسبت طرح‌های مصوب به پیشنهاده‌های دریافتی در این استان ۲۳.۳ درصد بوده است.
وی افزود: مجموع اعتبار مصوب بنیاد برای حمایت از پژوهش‌های خراسان شمالی تا پایان سال ۱۴۰۴ به یک میلیارد و ۵۵۰ میلیون تومان رسیده است. روند حمایت‌های سالانه بنیاد از پژوهش‌های استان نیز نشان می‌دهد در سال ۱۴۰۴ اعتبار مصوب به ۶۹۰ میلیون تومان رسیده است.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به قالب حمایت‌های اعطایی به پژوهشگران استان اظهار کرد: از مجموع حمایت‌های اعطایی تا پایان سال ۱۴۰۴، طرح‌های پژوهشی با سهم ۸۸ درصد بیشترین میزان حمایت را به خود اختصاص داده‌اند و پس از آن حمایت از همایش‌ها با هشت درصد و گرنت‌های پژوهشی با چهار درصد قرار دارند.
فنی و مهندسی در صدر طرح‌های مصوب استان
هرمزی‌نژاد درباره حوزه‌های تخصصی طرح‌های مصوب خراسان شمالی نیز گفت: ۳۸ درصد طرح‌های مصوب استان در حوزه فنی و مهندسی، ۳۳ درصد در حوزه علوم پایه و علوم زیستی، ۲۱ درصد در حوزه علوم انسانی و اجتماعی و هشت درصد در حوزه علوم پزشکی قرار دارند.
وی با اشاره به وضعیت سنی مجریان طرح‌های مصوب استان افزود: از مجموع ۲۴ طرح مصوب تا پایان سال ۱۴۰۴، ۲۳ طرح معادل ۹۶ درصد مربوط به پژوهشگران ۴۵ سال و کمتر و یک طرح معادل چهار درصد مربوط به پژوهشگران بالای ۴۵ سال بوده است.
۱۵ طرح پژوهشی خراسان شمالی در حال اجراست
رئیس بنیاد ملی علم ایران درباره وضعیت فعلی طرح‌های پژوهشی استان گفت: در حال حاضر ۱۵ طرح در خراسان شمالی در حال اجراست و ۱۶ طرح نیز خاتمه یافته است. همچنین دو طرح تحت داوری قرار دارد و طرحی در مرحله غربالگری یا انتظار برای قرارداد ثبت نشده است.
وی همچنین به مشارکت پژوهشگران خراسان شمالی در فرایند داوری و نظارت تخصصی بنیاد اشاره کرد و گفت: تاکنون هشت طرح برای داوری تخصصی و سه طرح برای نظارت تخصصی به مشارکت‌کنندگان استان ارجاع شده است.
۴۶ فراخوان بنیاد در سال ۱۴۰۵
هرمزی‌نژاد در ادامه، با اشاره به تقویم فراخوان‌های بنیاد ملی علم ایران در سال ۱۴۰۵، بر ضرورت حضور فعال‌تر اعضای هیئت‌علمی و پژوهشگران خراسان شمالی در این فراخوان‌ها تأکید کرد و گفت: در تقویم سال ۱۴۰۵ بنیاد، ۴۶ فراخوان در حوزه‌های مختلف علمی و فناورانه پیش‌بینی شده است که موضوعاتی همچون هوش مصنوعی، زیست‌فناوری، کوانتوم، نانو و میکرو، میکروالکترونیک، مواد پیشرفته، علوم شناختی، علوم پزشکی و سلامت، کشاورزی و محیط زیست، تجهیزات پیشرفته صنعتی و همکاری‌های بین‌المللی را پوشش می‌دهد.
وی با تشریح سقف حمایت‌های سال ۱۴۰۵ افزود: سقف حمایت از پایان‌نامه کارشناسی ارشد ۱۲۰ میلیون تومان، رساله دکتری ۴۵۳ میلیون تومان، طرح پسادکتری ۵۷۱ میلیون تومان، طرح پژوهشی عادی در صورت همکاری بین‌المللی تا ۷۰۰ میلیون تومان، گرنت جوان تا یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان، گرنت پژوهشی تا یک میلیارد تومان و کرسی پژوهشی تا سه میلیارد تومان تعیین شده است. سقف حمایت از رساله‌های پیشرو نیز ۶۵۰ میلیون تومان است.
نشست رئیس بنیاد ملی علم ایران با اعضای هیئت‌علمی دانشگاه‌ها و پژوهشگران خراسان شمالی، ضمن ارائه تصویری از سابقه حمایت‌های بنیاد در این استان، فرصتی برای معرفی برنامه‌های جدید و مسیرهای مشارکت پژوهشگران در حمایت‌های برنامه‌محور، مسئله‌محور و مأموریت‌گرا بود؛ مسیری که می‌تواند ظرفیت علمی دانشگاه‌های استان را بیش از گذشته در خدمت حل مسائل منطقه‌ای و ملی قرار دهد.
