یک شب و صدخاطره علمی؛
سفری از سلولهای سرطانی تا هوش مصنوعی و واکاوی موانع تفکر در «شب علم» دانشگاه صنعتی اراک
به گزارش روابطعمومی بنیاد ملی علم ایران (INSF)،آیین افتتاحیه رویداد «شب علم» دانشگاه صنعتی اراک با حضور عبدالرضا حاجعلیبیگی فرماندار اراک، حمیدرضا رضایی آشتیانی رئیس دانشگاه صنعتی اراک، علی جعفریان دهکردی معاون برنامهریزی راهبردی بنیاد ملی علم ایران، اکرم قدیمی مدیر برنامه شب علم و جمعی از اعضای هیئت علمی این دانشگاه برگزار شد.

تأکید بر نقش علم و فناوری در آینده کشور
رئیس دانشگاه صنعتی اراک در این مراسم ابراز امیدواری کرد که برگزاری این رویداد، آغازگر توجهی ویژه به علم و فناوری باشد.
وی با اشاره به گشوده شدن درهای دانشگاه به روی خانوادهها، از والدین خواست نسل آینده را به حضور در عرصههای علمی و فناورانه تشویق کنند تا نسل تحولخواه کشور در این حوزه بیش از پیش تقویت شود.
همچنین آشتیانی با اشاره به ظرفیتهای معدنی استان مرکزی، اظهار داشت: استان مرکزی علاوه بر جایگاه صنعتی، قطب و رنگینکمان معدنی کشور نیز محسوب میشود و از حدود ۵۷ عنصر معدنی کشفشده در کشور، ۴۷ عنصر در این استان شناسایی شده است.

وی افزود: استان مرکزی از منابع طبیعی ارزشمندی برخوردار است و بهرهبرداری صحیح از این ظرفیتها نیازمند حرکت در مسیر علم، فناوری و دانش است؛ مسیری که میتواند زمینهساز رفاه اجتماعی و توسعه پایدار کشور باشد.
وی همچنین بر ضرورت توجه بیشتر به حوزه علم و فناوری در سالهای آینده تأکید کرد.
تأکید بر جایگاه علم در کشف حقیقت و هویتبخشی به جامعه
در آیین افتتاحیه رویداد «شب علم» دانشگاه صنعتی اراک، عبدالرضا حاجعلیبیگی فرماندار اراک در ابتدای سخنان خود با گرامیداشت یاد شهدای جنگ، از حضرت آیتالله خامنهای بهعنوان حامی علم، خردمندی، دانش و آگاهی یاد کرد.
حاجعلیبیگی با اشاره به مفهوم علم، اظهار داشت که علم تنها به کشف ارتباط میان عناصر یا جستوجو در میان ارقام و واژگان محدود نمیشود، بلکه فراتر از آن، راهی برای کشف حقیقت و شناخت عمیقتر جهان پیرامون است.
فرماندار اراک افزود: دستیابی به شناخت ماهیت انسان و بررسی سلولهای بدن برای بهبود وضعیت جسمی انسان، نمونهای از علم نافع است، اما کشف حقیقت هستی و شناخت خالق جهان، مرتبهای والاتر از علم را رقم میزند که میتواند آرامش بیشتری برای روح و روان انسان به همراه داشته باشد.

وی همچنین با اشاره به پیشینه علمی و فرهنگی استان مرکزی، از شخصیتهایی همچون امیرکبیر، امام خمینی(ره) و قائممقام فراهانی یاد کرد و گفت بزرگان بسیاری از این خطه برخاستهاند و تأسیس دارالفنون نیز به همت یکی از فرزندان این استان صورت گرفته است.
فرماندار اراک با تأکید بر اهمیت مراکز علمی و دانشگاهی، خاطرنشان کرد: هویت و افتخار یک جامعه تنها در بناها و ساختمانها خلاصه نمیشود، بلکه دانشگاهها و محافل علمی، سرمایههای واقعی هر جامعه هستند و میتوانند انسان را در مسیر دستیابی به حیات طیبه که هدف غایی خلقت به شمار میرود، هدایت کنند.
اجرای سرود «اراک» توسط گروه همخوانی آفتاب
در ادامه آیین افتتاحیه «شب علم» دانشگاه صنعتی اراک، گروه همخوانی آفتاب با اجرای سرودی در وصف شهر اراک، فضایی صمیمی و فرهنگی را برای حاضران رقم زد و این گروه مورد استقبال شرکتکنندگان قرار گرفتند.

شب علم، ترویج علم را به میان مردم میآورد
پس از آن، علی جعفریان دهکردی معاون برنامهریزی راهبردی بنیاد ملی علم ایران، با اشاره به مأموریتهای این نهاد اظهار کرد: بنیاد ملی علم ایران یک نهاد حامی پژوهش است و در کنار حمایت از طرحهای پژوهشی، با پشتیبانی از برگزاری رویدادهای شب علم به ترویج علم در جامعه میپردازد.
وی افزود: رویدادهای شب علم برای کودکان، نوجوانان، دانشجویان و عموم مردم اهداف بلندی را دنبال میکنند و تجربه کشورهای توسعهیافته نشان میدهد که تصمیمگیریهای مبتنی بر علم، آثار و نتایج بلندمدتی برای جوامع به همراه دارد.

معاون برنامهریزی راهبردی بنیاد ملی علم ایران با تأکید بر اهمیت اعتماد به علم و دانشمندان، خاطرنشان کرد: اتخاذ تصمیمات علمی، زمینهساز توسعه و پیشرفت جوامع است و میتواند مسیر دستیابی به آیندهای بهتر را هموار کند.
انتقال مفاهیم علمی به زبان ساده برای عموم مردم
جعفریان دهکردی با اشاره به برنامههای تدارک دیده شده در دانشگاه صنعتی اراک، گفت: در این رویداد تلاش شده است مفاهیم عمیق و جذاب علمی به زبانی ساده برای مردم بیان و منتقل شود تا همه اقشار جامعه بتوانند با دستاوردهای علمی ارتباط برقرار کنند.
وی یکی از اهداف مهم برگزاری شب علم را آشنایی مردم با فعالیتهای دانشگاهها عنوان کرد و افزود: این رویداد فرصتی فراهم میکند تا مردم از نزدیک ببینند در دانشگاهها چه میگذرد و پژوهشگران چگونه با بهرهگیری از روشهای علمی به حل مسائل میپردازند.
معاون برنامهریزی راهبردی بنیاد ملی علم ایران در پایان از تمامی دستاندرکاران و شرکتکنندگان این رویداد قدردانی کرد و اظهار داشت: برگزاری شب علم در دانشگاه صنعتی اراک میتواند الگویی مناسب برای سایر دانشگاههای کشور باشد و زمینهساز گسترش فعالیتهای ترویجی علم در سطح ملی شود.
از جراحی استخوان تا رباتهای هوشمند؛ وقتی مهندسی در خدمت سلامت قرار میگیرد
وحید طهماسبی، عضو هیئتعلمی دانشگاه صنعتی اراک، در سخنرانی «فناوریهای نوین در ماشینکاری و آینده سوراخکاری استخوان» به نقش گسترده علوم مهندسی در توسعه تجهیزات پزشکی و ارتقای کیفیت جراحیها پرداخت.
وی با اشاره به کاربرد گسترده مباحث مهندسی در حوزه پزشکی، اظهار کرد: عملیات سوراخکاری روی جمجمه انسان با سوراخکاری یک قطعه فلزی تفاوتهای بنیادین دارد و نیازمند مطالعات دقیق و تخصصی است.
طهماسبی افزود: استخوان، مادهای سخت، پیچیده و زنده است و در بسیاری از جراحیهای ارتوپدی نیاز به سوراخکاری دارد. این فرآیند موجب ایجاد اصطکاک و افزایش دما میشود و در صورت بالا رفتن بیش از حد دما سلولهای استخوانی آسیب میبینند.

وی با بیان اینکه افزایش دمای استخوان میتواند پیامدهای جدی به همراه داشته باشد، گفت: اگر دمای استخوان برای مدت کوتاهی به حدود ۴۷ درجه سانتیگراد برسد، احتمال آسیب بافتی افزایش مییابد؛ از این رو، دستیابی به روشهایی که امکان سوراخکاری سریعتر، دقیقتر و با آسیب کمتر را فراهم کنند، از اهمیت بالایی برخوردار است.
هوش مصنوعی و جراحی رباتیک در خدمت درمان
عضو هیئتعلمی دانشگاه صنعتی اراک با اشاره به فعالیتهای پژوهشی این دانشگاه در حوزه جراحی استخوان، از انجام مطالعاتی در زمینه هوش مصنوعی و جراحی رباتیک خبر داد و اظهار کرد: این پژوهشها باید به محصول و فناوریهای کاربردی تبدیل شوند تا بتوانند در خدمت سلامت انسان قرار گیرند.
وی افزود: ساخت ربات جراح سریع و دقیق، طراحی افزونه برای دریلهای جراحی، ساخت سامانهای برای نمایش لحظهای عمق سوراخکاری با دقت یکدهم میلیمتر و طراحی کیت راهنمای سوراخکاری در ایمپلنتهای دندانی، از جمله دستاوردهای پژوهشگران دانشگاه صنعتی اراک در این حوزه است.
طهماسبی با اشاره به اینکه کیت راهنمای سوراخکاری ایمپلنتهای دندانی مراحل آزمونهای حیوانی را پشت سر گذاشته است، خاطرنشان کرد: هدف نهایی این پژوهشها کمک به بهبود کیفیت زندگی انسانها و ارائه راهکارهای علمی برای ارتقای سلامت جامعه است.
علم زمانی ارزشمند است که به زندگی انسانها کمک کند
وی تأکید کرد: پشت انجام یک سوراخکاری ساده در جراحی، مطالعات گسترده و پیچیدهای نهفته است و همین موضوع نشان میدهد که علم و فناوری چگونه میتوانند در خدمت سلامت بشر قرار گیرند.
عضو هیئتعلمی دانشگاه صنعتی اراک در پایان گفت: علم زمانی ارزشمند است که بتواند به زندگی انسانها کمک کند و زمینه بهبود کیفیت زندگی و سلامت جامعه را فراهم سازد.
رونمایی از گنجینهای تاریخی با بیش از ۱۴ هزار روایت از اراک
در حاشیه رویداد «شب علم» دانشگاه صنعتی اراک، از مجموعه ۱۵ جلدی «عراق سلطانآباد (اراک) در مطبوعات عصر قاجار و پهلوی» رونمایی شد.

این اثر ارزشمند به قلم استاد اسدالله عبدلیآشتیانی و به سفارش صداوسیمای استان مرکزی تدوین شده و بیش از ۱۴ هزار و ۷۰۰ گزارش و روایت از وقایع، رویدادها و تحولات استان مرکزی را در بر میگیرد.
مجموعه «عراق سلطانآباد (اراک) در مطبوعات عصر قاجار و پهلوی» با هدف حفظ و بازخوانی میراث تاریخی و مطبوعاتی استان مرکزی در قالب ۱۵ جلد منتشر شده و گامی مهم در مستندسازی تاریخ معاصر این خطه به شمار میرود.
موانع تفکر در کودکان و نوجوانان
در ادامه برنامههای «شب علم»، سیدمحمد الحسینی، جامعهشناس و مدرس دانشگاه فرهنگیان، در سخنرانی خود با موضوع «معماران نامرئی جامعه؛ موانع تفکر در کودکان و نوجوانان»، به بررسی عوامل تضعیفکننده تفکر خلاق در نسل جدید پرداخت.
وی نخستین مانع را «مدارس خطی» دانست و اظهار کرد: در این نوع مدارس، بیش از آنکه به پرورش انسانهای کنشگر توجه شود، بر محفوظات و انتقال اطلاعات تأکید میشود.
میانبرهای هوش مصنوعی و والدین آتشنشان؛ دو مانع جدی برای تفکر
این مدرس دانشگاه، دومین مانع را استفاده نادرست از هوش مصنوعی عنوان کرد و گفت: متأسفانه بسیاری از معلمان و دانشآموزان به کاربران صرف هوش مصنوعی و رایانهها تبدیل شدهاند و فرصت اندیشیدن و جستوجوی مستقل را از دست میدهند.
وی با اشاره به «والدین آتشنشان» بهعنوان سومین مانع تفکر، افزود: برخی والدین اجازه اشتباه کردن و تجربه کردن را از فرزندان خود میگیرند، در حالی که رشد فکری بدون تجربه شکست امکانپذیر نیست.

الحسینی راهکار این مسئله را «شکست برنامهریزیشده» دانست و تأکید کرد: والدین باید به فرزندان خود فرصت آزمون و خطا بدهند.
ترس از اشتباه و نبود الگوهای زنده
وی چهارمین مانع تفکر را ترس از اشتباه و فرهنگ «ننگ اشتباه» عنوان کرد و گفت: اگر فرزندان خود را دوست داریم، باید به آنها اجازه دهیم اشتباهاتشان را ثبت کنند و از آنها درس بگیرند.
این جامعهشناس، نبود الگوهای زنده را پنجمین مانع رشد تفکر دانست و اظهار کرد: کودکان بیش از آنکه از توصیهها تأثیر بپذیرند، از فرایندها و رفتارهای اطرافیان الگوبرداری میکنند.
نسخه هفت دقیقهای برای پرورش تفکر
مدرس دانشگاه فرهنگیان در بخش دیگری از سخنان خود، «پروتکل هفت دقیقهای روزانه» را برای تقویت قدرت تفکر کودکان و نوجوانان پیشنهاد کرد.
وی توضیح داد : سه دقیقه تفکر بلند، دو دقیقه طرح پرسشهای بدون پاسخ برای ایجاد ابهام سازنده در ذهن کودک و دو دقیقه اجرای قانون «پیش از جستوجو» و تلاش برای یافتن پاسخ پیش از مراجعه به هوش مصنوعی، میتواند به تقویت مهارت تفکر در نسل جدید کمک کند.
حسینی در پایان از والدین خواست خود نیز اهل تفکر باشند، با فرزندانشان گفتوگو کنند و فرهنگ نوشتن و اندیشیدن را در خانواده تقویت کنند.
از اسکلت بیرونی رباتیک تا امید به پیشگیری از سرطان؛ روایت فناوری و سلامت در «شب علم»
امیرحسین ربیعی، رئیس دانشکده مهندسی مکانیک و دبیر علمی رویداد «شب علم» دانشگاه صنعتی اراک، در سخنرانی خود با موضوع «از ستون فقرات طبیعی تا اسکلت بیرونی رباتیک» به نقش فناوریهای نوین در کمک به افراد دارای آسیبهای حرکتی پرداخت.
وی با اشاره به اهمیت ستون فقرات در بدن انسان اظهار کرد : گردن، پل ارتباطی مغز و نخاع و ستون فقرات شاهراه اصلی بدن است که وظیفه محافظت از نخاع را برعهده دارد. به گفته وی، آسیب به مهرههای گردنی میتواند بر حرکت، تعادل و حتی کنترل چشمها تأثیر بگذارد.

اسکلتهای رباتیک؛ تبدیل فکر به حرکت
ربیعی با بیان اینکه در افراد سالم، پیامهای عصبی از طریق نخاع به اندامها منتقل میشود، افزود: در افراد دارای آسیب نخاعی این مسیر قطع میشود و استفاده از اسکلتهای بیرونی رباتیک میتواند راهکاری برای بازگرداندن بخشی از توان حرکتی آنان باشد.
وی اسکلت بیرونی رباتیک را وسیلهای پوشیدنی دانست که علاوه بر کاربردهای درمانی، در انجام فعالیتهای سنگین نیز مورد استفاده قرار میگیرد و گفت: دو دسته اسکلت بیرونی فعال و غیرفعال وجود دارد. نمونههای غیرفعال فاقد موتور هستند، اما نوع فعال با تشخیص نیت حرکتی فرد و بهرهگیری از موتورهای الکتریکی عمل میکند.
رئیس دانشکده مهندسی مکانیک دانشگاه صنعتی اراک خاطرنشان کرد که هر دو نوع اسکلت بیرونی فعال و غیرفعال در این دانشگاه طراحی و ساخته شده است.
وی افزود: در نمونه فعال، سنسورهایی روی سر قرار میگیرند و فرد تنها با فکر کردن به حرکت گردن به سمت راست یا چپ، فرمان لازم را صادر میکند. این سامانهها با کنترل سیگنالهای مغزی، امکان تبدیل فکر به حرکت را برای افرادی که توان حرکتی خود را از دست دادهاند، فراهم میکنند.
ربیعی همچنین از طراحی بازوی رباتیکی خبر داد: میتواند با استفاده از سیگنالهای مغزی، ویلچر افراد دارای معلولیت را هدایت کند و ابراز امیدواری کرد که پیشرفت فناوری بتواند مشکلات حرکتی را در آینده کاهش دهد.
متخصص سرطان: نیمی از سرطانها قابل پیشگیری هستند
در ادامه، آذین احمدی، متخصص سرطان و عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی اراک، با اشاره به اینکه ۳۰ تا ۵۰ درصد سرطانها با اصلاح سبک زندگی قابل پیشگیری هستند، به تشریح راهکارهای پیشگیری از این بیماری پرداخت.
وی با بیان اینکه پیشگیری از سرطان در سه سطح تعریف میشود، گفت: پیشگیری اولیه شامل اقداماتی برای جلوگیری از ایجاد سرطان، پیشگیری ثانویه مبتنی بر تشخیص زودهنگام و غربالگری و پیشگیری ثالثیه با هدف کاهش مرگومیر ناشی از سرطان انجام میشود.
احمدی افزود: هرچه از سطوح ابتدایی پیشگیری فاصله بگیریم، درمان دشوارتر و هزینهها بیشتر خواهد شد.
ورزش، تغذیه سالم و کنترل استرس؛ نخستین سد در برابر سرطان
وی ترک سیگار و الکل، فعالیت بدنی، مدیریت استرس، محافظت در برابر اشعههای مضر، حفظ وزن مناسب، رعایت رژیم غذایی سالم و انجام واکسیناسیون را از مهمترین راهکارهای پیشگیری اولیه دانست.
این متخصص سرطان همچنین افزایش سطح ویتامین D در صورت کمبود، رعایت پنجره غذایی ۱۰ ساعته همراه با ۱۴ ساعت ناشتایی، کنترل قند خون و مصرف ماهیهای غنی از امگا ۳ را از جمله اقداماتی عنوان کرد که میتوانند در کاهش خطر ابتلا به برخی سرطانها مؤثر باشند.

وی افزود: برخی داروها مانند آسپرین در کاهش خطر سرطانهای کولورکتال و داروهایی همچون متفورمین و تاموکسیفن در گروههای خاصی از بیماران، میتوانند احتمال بروز سرطان را کاهش دهند.
این علائم را باید جدی گرفت
احمدی با اشاره به اهمیت تشخیص زودهنگام؛ کاهش وزن ناگهانی، خونریزیهای غیرطبیعی، وجود توده در بدن، تغییر رنگ یا اندازه خالها، زخمهای طولانیمدت، اختلالات ماندگار گوارشی و سرفههای طولانی را از علائمی دانست که نیازمند بررسی پزشکی هستند.
وی تأکید کرد که وجود این نشانهها الزاماً به معنای ابتلا به سرطان نیست، اما نباید نسبت به آنها بیتفاوت بود.
عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی اراک افزود: افراد بدون علامت نیز میتوانند برای سرطانهای پستان، دهانه رحم، کولورکتال و پروستات از روشهای غربالگری و تشخیص زودهنگام بهرهمند شوند.
ژنومیک و هوش مصنوعی؛ آینده پیشگیری از سرطان
احمدی با اشاره به آینده پزشکی گفت: استفاده از دانش ژنومیک، پروتئومیک و بیومارکرها، امکان شناسایی افراد در معرض خطر را فراهم میکند و هوش مصنوعی نیز به زودی نقش مهمی در کمک به پزشکان ایفا خواهد کرد.
وی خاطرنشان کرد: پیش از آنکه سرطان بروز کند، فرصت کافی برای پیشگیری وجود دارد و با خودمراقبتی و حفظ امید، بسیاری از سرطانها قابل پیشگیری و درمان هستند.
نقالی زندگی امیرکبیر در «شب علم»
در بخش دیگری از برنامه، بیات، بانوی اراکی با اجرای نقالی روایت دوران کودکی امیرکبیر را برای حاضران بازگو کرد و بخشی از میراث فرهنگی و تاریخی ایران را در قالبی هنری به مخاطبان معرفی کرد.

هوش مصنوعی، مشاغل آینده را بازتعریف میکند.
در دیگر سخنرانی این رویداد، موضوع رباتیک هوشمند و تأثیر هوش مصنوعی بر آینده مشاغل توسط دکتر کاوه هوشمندی عضو هیئتعلمی دانشگاه صنعتی اراک،مورد بررسی قرار گرفت.
سخنران این بخش با اشاره به پیشرفت سریع فناوریهای هوش مصنوعی اظهار کرد: این فناوریها به مرحلهای رسیدهاند که میتوانند به عنوان مغز رباتها عمل کرده و تصمیمگیری کنند.
وی افزود: در آینده، مشاغل تکراری به تدریج حذف میشوند و در مقابل، مشاغل تخصصی و دانشبنیان گسترش خواهند یافت که این موضوع میتواند رفاه بیشتری برای انسانها به همراه داشته باشد.
از کامیونهای خودران تا رباتهای مشاور حقوقی
وی با اشاره به ظهور کامیونهای خودران و سامانههای هوشمند، گفت: برخی مشاغل از جمله مترجمی و مشاوره با سرعت زیادی در حال دگرگونی هستند و حتی رباتهای مشاور حقوقی نیز وارد عرصه فعالیت شدهاند.
این استاد دانشگاه تأکید کرد : برای موفقیت در عصر هوش مصنوعی، لازم است کودکان و نوجوانان به سمت تفکر خلاق، حل مسئله، یادگیری زبانهای برنامهنویسی مانند C و پایتون، الگوریتمنویسی، الکترونیک، مهندسی رباتیک و هوش مصنوعی هدایت شوند.

هوشمندی همچنین نیاز روزافزون به تکنسینهای متخصص برای تعمیر، کالیبراسیون و عیبیابی رباتها و نیز اهمیت تأمین انرژی مورد نیاز سامانههای رباتیکی را از فرصتهای شغلی آینده برشمرد.
سخنران این بخش در پایان با اشاره به فعالیتهای تیم خودرو خودران دانشگاه اراک، از استقبال گسترده بازدیدکنندگان از سالن رباتیک این رویداد خبر داد.
تقدیر بنیاد ملی علم ایران از رئیس دانشگاه صنعتی اراک
در بخش پایانی رویداد «شب علم»، بنیاد ملی علم ایران از آشتیانی، رئیس دانشگاه صنعتی اراک، تجلیل کرد و تندیس علم را به وی اهدا کرد.
بزرگداشت خانواده شهدا در پایان «شب علم»
آیین تجلیل از خانوادههای شهدای شهر اراک از دیگر بخشهای پایانی این رویداد بود. در این مراسم، از خانواده بانوی دانشمند شهید، دکتر مهسا طاهری، تجلیل شد و لوح یادبودی به پدر و مادر این شهیده اهدا شد.

در ادامه، پدر شهید مهسا طاهری به ایراد سخن پرداخت و یاد و خاطره این بانوی شهید را گرامی داشت.
همچنین از استاد راهنمای شهید دکتر مجید رادمهر، نیز تجلیل به عمل آمد و یاد و نام این دانشجوی شهید مورد تکریم قرار گرفت. همچنین، با فرا رسیدن وقت اذان مغرب، نوای اذان این شهید در پهنه دانشگاه طنینانداز شد.

معرفی برترینهای کنکور ۱۴۰۴؛ دانشمندان آینده ایران
در پایان این مراسم، رتبههای برتر کنکور سراسری ۱۴۰۴ با عنوان «دانشمندان آینده» معرفی شدند و مورد تقدیر قرار گرفتند.


