بررسی اثر تنش شوری بر خصوصیات بیوشیمیایی و فیزیولوژیکی پسته
به گزارش روابط عمومی بنیاد ملی علم ایران (INSF)، پسته، یکی از مهم‌ترین محصولات باغی ایران و بخش قابل توجهی از صادرات غیرنفتی کشور را تشکیل می‌دهد و به‌دلیل سازگاری با شرایط نامطلوب محیطی مناطق خشک و نیمه‌خشک، جایگاه ویژه‌ای در تولیدات کشاورزی دارد. بااین‌حال، بسیاری از اراضی زیر کشت پسته در ایران با مشکل شوری مواجه هستند که این امر به‌طور قابل توجهی بر کاهش محصول تأثیر می‌گذارد.
هومن شیروانی، پژوهشگر پسادکتری دانشگاه پیام نور تهران با راهنمایی فوأد فاتحی، با حمایت بنیاد ملی علم ایران در تحقیقی نوآورانه به بررسی اثر تنش شوری بر پروفایل متابولیکی، اسیدهای‌آمینه، فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی، خصوصیات بیوشیمیایی و فیزیولوژیکی پسته رقم UCB-۱ پسته پرداخته است.
شیروانی دراین‌باره گفت: تنش شوری یکی از مهم‌ترین تنش‌های محیطی است که درختان پسته را تحت تأثیر قرار داده و باعث کاهش محصول می‌شود. هنگامی که گیاهان در معرض تنش شوری قرار می‌گیرند، دچار تغییرات مورفولوژیک، فیزیولوژیک و بیوشیمیایی می‌شوند. نمک از دو طریق به گیاه آسیب می‌رساند: اول، با کاهش توانایی گیاه در جذب آب (اثر اسمزی) و دوم، با ورود و تمرکز در سلول‌های گیاهی و ایجاد سمیت، که منجر به مهار فعالیت آنزیم‌ها و برهم‌زدن گرادیان الکتروشیمیایی غشای سلولی می‌شود (اثر سمی).
وی با تأکید بر اهمیت حفظ و توسعه باغات پسته افزود: مشکلات مربوط به شوری، کم‌آبی و خشکسالی‌های اخیر، بقای این محصول ارزشمند را تنها با تکیه بر تحقیقات و فناوری پیشرفته تضمین می‌کند. از بین رفتن باغات پسته نه‌تنها منجر به از دست رفتن منافع اقتصادی حاصل از آن می‌شود، بلکه پیشرفت کویر و بیابان‌زایی را در مناطق پسته‌خیز به‌دنبال خواهد داشت که پیامد‌های اجتماعی و اقتصادی ناگواری از جمله مهاجرت و بیکاری را در پی دارد. بنابراین تلاش در جهت حفظ این محصول ضمن منافع اقتصادی، به حفظ محیط زیست و جلوگیری از بیابان‌زایی نیز کمک می‌کند.
شیروانی به جنبه‌های جدید تحقیق خود اشاره کرد: براساس داده‌های استخراج شده از پایگاه‌های Scopus و PubMed، تاکنون مقالات اندکی در زمینه اثرات تنش شوری بر متابولیت‌ها و اسید‌های آمینه گیاه پسته منتشر شده است. بیشتر تحقیقات پیشین بر روی آفات، بیماری‌ها، روش‌های کاشت و آبیاری متمرکز بوده‌اند.
وی ادامه داد: این مطالعه با استفاده از تکنیک‌های کروماتوگرافی مایع با طیف سنجش جرمی (LC-MASS) و کروماتوگرافی مایع با کارایی فوق‌العاده (UPLC)، به بررسی پروفایل متابولیکی و فعالیت اسید‌های آمینه در پاسخ به تنش شوری در رقم UCB-۱ پسته می‌پردازد. شناسایی متابولیت‌ها و اسید‌های آمینه‌ای که به تنش شوری پاسخ می‌دهند و نقش آن‌ها در تحمل به این تنش، گام مهمی در ارائه راهکار‌های مفید برای مقابله با اثرات مخرب شوری در گیاه پسته خواهد بود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: این تحقیق با هدف دستیابی به عملکرد بهتر و ارائه راهکار‌های مؤثر برای حفظ محصول پسته در شرایط تنش شوری، انجام شد و نتایج آن بیانگر واکنش‌های دفاعی پسته در برابر شوری، شامل افزایش ترکیبات فنولی، کربوهیدرات‌های محلول و تغییرات در اسید‌های آمینه و متابولیت‌ها بود که نشان‌دهنده استراتژی‌های پیچیده‌ای برای مقابله با تنش شوری است. این پاسخ‌ها می‌توانند به بهبود مقاومت به شوری در پسته کمک کرده و اطالاعات ارزشمندی برای بهینه‌سازی مدیریت کشاورزی و طراحی استراتژی‌های مقابله با تنش شوری در آینده فراهم آورند.
