روایت، پسته و زمین‌لرزه؛ شب علم دامغان با طعم دانش و داستان
از راز پسته دامغان تا تپه حصار؛ روایت علمی از گذشته، حال و آینده در شب علم دامغان
به گزارش روابط‌عمومی بنیاد ملی علم ایران (INSF)، رویداد «شب علم»با هدف ترویج علم میان اقشار مختلف جامعه، نمایش دستاوردهای علمی دانشگاه دامغان و ایجاد تعامل میان پژوهشگران و جامعه، عصر شنبه ۳ آبان‌ماه با حضور رضا پورقلی رئیس دانشگاه دامغان، حجت‌الاسلام والمسلمین رستمیان رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، علی‌محمد سلطانی رئیس بنیاد ملی علم ایران و جمعی از اساتید، دانشجویان و علاقه‌مندان به علم و فناوری برگزار شد.
پیچیدن آوازه شب علم دامغان در بنیاد ملی علم ایران
در آغاز این برنامه و پس از خوشامدگویی رئیس دانشگاه دامغان، علی‌محمد سلطانی، رئیس بنیاد ملی علم ایران، با اشاره به پیشینه تاریخی و فرهنگی شهر دامغان به عنوان دیار صد دروازه ضمن ابراز خرسندی از حضور در این برنامه گفت: آوازه شب علم سال گذشته این دانشگاه در بنیاد ملی علم پیچیده بود و همین امر باعث شد با اشتیاق در دومین رویداد «شب علم» دامغان حضور داشته باشم.
وی با تلاوت آیات ۱۹۰ و ۱۹۱ سوره مبارکه آل عمران «ان فی خلق السماوات و الارض و اختلاف اللیل و النهار لایات لاولی الالباب* الذین یذکرون الله قیاما و قعودا و علی جنوبهم و یتفکرون فی خلق السماوات و الارض ربنا ما خلقت هذا باطلا سبحانک فقنا عذاب النار» (خردمندان کسانى هستند که ایستاده و نشسته و خوابیده بر پهلو خدا را یاد مى‌کنند و در آفرینش آسمانها و زمین اندیشه می‌کنند و از عمق جان مى‌گویند: پروردگارا! این هستى را باطل و بى‌هدف نیافریدهای، تو پاک و منزّهى، پس ما را از عذاب آتش نگهدار) بر ارزشمندی ایمان همراه با فکر و اندیشه تأکید کرد و گفت: علم برای مردم است و جامعه نباید از بهره‌برداری از علم ترس داشته باشد، هستى هدفدار است و هدف نهایی همه کشف‌های علمی، کشف آیات و نشانه‌های خداوند است.
سلطانی بیان کرد: علم، نوری الهی است که در وجود انسان‌ها نهاده شده و هر کس چراغ علم را در درون خود روشن کند، می‌تواند راهنمای دیگران باشد.
وی افزود: هر قدر مردم بتوانند علمی‌تر زندگی کنند، زندگی بهتری خواهند داشت؛ اگر بیاموزیم علمی زندگی کنیم، خواهیم دانست چگونه با محیط زیست رفتار کنیم، انرژی را درست مصرف کنیم و روابط خود با خانواده و جامعه را بهبود بخشیم، و این‌ها همه برگرفته از علم است.
تربیت نسل آینده؛ مهم‌ترین رسالت دانشگاه
رئیس بنیاد ملی علم ایران در ادامه با قدردانی از برگزارکنندگان این رویداد گفت: در غرفه‌های مختلف، همه تلاش می‌کردند مفاهیم علمی را به زبان ساده به مردم منتقل کنند.
به گفته او، دانشگاه‌ها نقشی کلیدی در عمومی‌سازی علم دارند؛ دانشگاه گنجینه دانش است و باید رشته‌های نو و دستاوردهای علمی را به مردم معرفی کند. همچنین تربیت نسل آینده نیز از مهم‌ترین رسالت‌های دانشگاه‌هاست.
در ادامه برنامه، دبیر رویداد، محمدپور، ضمن قدردانی از حضور پرشور مردم دامغان، از اساتید و دانشجویان دانشگاه، انجمن پسته، جشنواره پسته، آموزش و پرورش، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، اداره تربیت‌بدنی و تمامی همکاران مجموعه بزرگ دانشگاه دامغان تشکر و قدردانی کرد.
پسته، دانه سبز پرارزش
در بخش دیگر این مراسم، حامد فضل‌الله‌تبار، عضو هیئت‌علمی دانشگاه دامغان، در سخنرانی خود با عنوان «رازهای سبز پسته؛ دانه‌ای کوچک با فواید بزرگ» به نقش علمی و اقتصادی این محصول اشاره کرد.
وی گفت: پسته سرشار از پروتئین، فیبر و آنتی‌اکسیدان‌هاست و در سلامت قلب، مغز و سیستم ایمنی بدن تأثیر قابل توجهی دارد.
فضل‌الله‌تبار با اشاره به وضعیت فعلی بازار پسته بیان کرد: اقتصاد این محصول هنوز در مرحله خام‌فروشی قرار دارد و سرمایه‌گذاری مؤثری در زنجیره‌های تولید انجام نشده است و اگر مسیر فعلی بدون بهره‌گیری از علم ادامه یابد، جذابیت اقتصادی پسته به تدریج کاهش پیدا می‌کند و باغداران سنتی از بازار رقابت کنار خواهند رفت.
وی با بیان ضرورت تغییر رویکرد در اقتصاد پسته افزود: دانشگاه دامغان در حال حرکت به سمت ایجاد ارزش‌افزوده و توسعه زنجیره ارزش این محصول است. در صورت تحقق زنجیره ارزش و اقتصاد چرخشی پسته، توسعه پایدار منطقه امکان‌پذیر خواهد شد.در اقتصاد چرخشی هیچ بخشی دورریز نیست و ضایعات فرصتی برای ارزش‌آفرینی هستند.
فضل‌الله تبار در ادامه بیان کرد: زنجیره ارزش پسته شامل مراحل کاشت و داشت، برداشت محصول، فرآوری اولیه، صنایع تبدیلی، بازیافت ضایعات و بازگشت مواد به چرخه تولید است که می‌تواند ظرفیت اقتصادی بالایی برای استان سمنان و کشور ایجاد کند.
راز یک ویرانی باستانی
در بخش دیگری از برنامه، امیر پیروز کلاهی‌آذر، مدیر حوزه ریاست، روابط عمومی و همکاری‌های بین‌المللی دانشگاه دامغان، سخنرانی خود را با عنوان «راز یک ویرانی باستانی» ارائه کرد و به پرسشی دیرینه درباره سرنوشت تپه حصار دامغان پرداخت که آیا این تمدن کهن در اثر جنگ از میان رفت یا رویدادی طبیعی مانند زلزله باعث نابودی آن شد؟
او ضمن اشاره به پیشینه تاریخی این منطقه؛ همزمان با پخش فیلمی کوتاه به روایتگری این واقعه پرداخت و اینچنین آغاز کرد: حدود سه‌هزار و هفتصدسال پیش، در همین سرزمینی که ما امروز در آن ایستاده‌ایم، سرنوشت یک تمدن در اثر رویدادی مهیب دگرگون شد. در روایت‌های کهن آمده است در روزگار زرتشت، زمین دهان گشود و تاریخ تغییر کرد؛ هزاران جنگجو روبه‌روی هم صف کشیده بودند؛ ناگهان زمین لرزید، گویی خود زمین می‌خواست در نبرد شرکت کند. کوه‌ها لرزیدند و سپاه دشمن در زمین فرو رفت. این روایت در متون زرتشتیان نیز ثبت شده است، اما هزاران سال طول کشید تا نشانه‌های واقعی آن رویداد پیدا شود. باستان‌شناسان در کاوش‌های خود در تپه حصار، بقایای خانه‌های فروریخته، جمجمه‌های شکسته و گنجینه‌هایی را یافتند که هیچ‌گاه به غارت نرفته بود. حتی دیگی یافت شد که هنوز بر روی اجاق مانده بود؛ نشانه‌ای از وقوع فاجعه‌ای ناگهانی.
وی ادامه داد: تحقیقات علمی نشان می‌دهد در اوج نبرد، زمین‌لرزه‌ای مهیب روی داده است. در میدان جنگ، زمین لرزه سپاه دشمن را فراری داد، اما در سوی دیگر شهر، آتش برخاست و لرزه و جنگ همزمان تمدنی بزرگ را در خود فرو بردند. علم امروز توانسته است با بررسی‌های زمین‌شناسی و باستان‌شناسی، راز این فاجعه را آشکار کند.
هوش مصنوعی و پسته!
در بخش بعدی مراسم «شب علم»، قدرت حسنی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه دامغان، به سخنرانی با موضوع «وقتی گوگل کافی نیست؛ سواد هوش مصنوعی و آینده پسته دامغان» پرداخت.
وی در آغاز سخنان خود خاطره‌ای از دیدار با یکی از صادرکنندگان پسته تعریف کرد که از او پرسیده بود چگونه می‌تواند پسته دامغان را در بازار جهانی معرفی کند و با برندهای بین‌المللی رقابت داشته باشد و وی در پاسخ گفته بود شاید کلید موفقیت در معرفی جهانی پسته دامغان، بهره‌گیری از ظرفیت‌های هوش مصنوعی باشد.
حسنی با مرور روند تحولات سواد در عصر دیجیتال گفت: صدسال پیش سواد خواندن و نوشتن کلید تحصیل و پیشرفت بود، سپس سواد کامپیوتر آمد و راهی برای ورود به بازار کار ایجاد کرد پس از آن مفهوم «سواد رسانه‌ای» وارد زندگی ما شد و اکنون چندسالی است که «سواد هوش مصنوعی» به ضرورتی تازه تبدیل شده است. ما باید یاد بگیریم در زندگی روزمره و فعالیت‌های اقتصادی خود، مسلح به این نوع سواد باشیم و آن را در تصمیم‌گیری‌ها به کار بگیریم.
وی هوش مصنوعی را جعبه‌ابزاری دانست که هر ابزار آن برای کاری خاص طراحی شده است و استفاده از ابزار نادرست، نتیجه‌ای جز شکست ندارد. عضو هیئت‌علمی دانشگاه دامغان ضمن معرفی انواع هوش‌های مصنوعی در دسترس تأکید کرد: باید مهارت استفاده از مدل‌های هوش مصنوعی را بیاموزیم و ناتوانی در انتخاب مدل مناسب، مانند استفاده از ابزار اشتباه برای کار اشتباه است.
وی بر اهمیت یادگیری مهارت پرامپت‌نویسی نیز تأکید کرد و گفت: هر خروجی‌ای که از هوش مصنوعی به دست می‌آید باید توسط متخصص انسانی بررسی شود. در گذشته همه تمرکز بر سئو و بهینه‌سازی برای گوگل بود، اما اکنون قاعده بازی تغییر کرده و باید محتوایی تولید کنیم که برای هوش مصنوعی بهینه باشد، نه صرفاً برای موتورهای جست‌وجو.
حسنی افزود: تبدیل یک محصول بومی به برند جهانی، با استفاده هوشمندانه از ابزارهای هوش مصنوعی ممکن خواهد شد و این مسیر می‌تواند آینده‌ای نو برای پسته دامغان رقم بزند.
برگزاری جشنواره پسته در دانشگاه دامغان
همچنین وی در پایان سخنان خود اعلام کرد که دانشگاه دامغان از ششم تا نهم آبان‌ماه میزبان جشنواره پسته است؛ رویدادی که در تداوم جریان علم‌محور دانشگاه برای پیوند دانش، فناوری و اقتصاد بومی برگزار می‌شود.
اجرای هنرمندانه گروه موسیقی
در ادامه این مراسم، دانشجویان هنر دانشگاه دامغان با اجرای قطعات موسیقی، مورد تشویق حاضران در سالن قرار گرفتند.
شیرینی روایت و موتورهای شبیه‌ساز تخیل
در بخش پایانی برنامه، لاله خسروی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه دامغان با اشاره به نقش روایت در شناخت انسان از جهان گفت: مغز انسان برای فهمیدن و درک پدیده‌ها از ابزار روایت استفاده می‌کند و برای بیان منظور خود نیز دوباره به روایت نیاز دارد.
وی افزود: داستان‌ها همانند موتورهای شبیه‌ساز عمل می‌کنند و به انسان کمک می‌کنند تاب‌آوری خود را در برابر شرایط دشوار بالا ببرد.
اهدای تندیس یادبود به رئیس بنیاد ملی علم ایران
در پایان این مراسم، تندیسی از بنای تاریخی چشمه‌علی دامغان از سوی انجمن پسته دامغان، به علی‌محمد سلطانی، رئیس بنیاد ملی علم ایران، به رسم یادبود اهدا شد.
