در نشست با هیئت‌رئیسه دانشگاه فردوسی مشهد مطرح شد؛
پراکندگی، بیماری مزمن پژوهش/ از پیشنهاد توسعه همکاری تا انتقاد درباره داوری طرح‌ها
به گزارش روابط‌عمومی بنیاد ملی علم ایران (INSF)، روز شنبه ۱۲ مهرماه، علی‌محمد سلطانی، رئیس بنیاد ملی علم ایران با حضور در دانشگاه فردوسی مشهد با هیئت‌رئیسه دانشگاه فردوسی مشهد دیدار و گفتگو کرد.
در این جلسه، جوان جعفری، رئیس دانشگاه فردوسی مشهد؛ رجبی‌مشهدی، معاون پژوهش و فناوری؛ کاهانی، مشاور معاونت پژوهشی؛ محمدی، معاون مدیر پژوهش؛ مجدی، رئیس گروه علم سنجی و اطلاع رسانی علمی؛ شادمان، مدیر ارتباط با صنعت؛ ارسطوپور، رئیس کتابخانه مرکزی و مرکز نشر؛ محبی، مدیر شبکه آزمایشگاهی؛ پناهی، رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه؛ حسین‌دخت عضو هیئت‌علمی گروه شیمی دانشگاه و مدیر پژوهشی سابق و ایزدیار مدیر پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد حضور داشتند.
پراکندگی، بیماری مزمن پژوهش
در ابتدای این نشست، جوان جعفری پراکندگی پژوهش را بیماری مزمن دانست و گفت: بودجه‌ها مانند بارانی که در کویر می‌بارد گم می‌شوند؛ لذا حکمرانی و مدیریت پژوهش در بخش دولتی امری ضروری و اجتناب‌ناپذیر است. بنیاد علم می‌تواند به دلیل هویت‌واحد بخشیدن به پژوهش‌ها، نهادی مؤثر باشد و به همین دلیل مسئولیت سنگینی دارد.
وی افزود: در کشور ما اعتبارات پژوهشی به‌خوبی تخصیص داده نمی‌شود. همان‌طور که می‌دانید، کشورهایی مانند کره جنوبی و رژیم صهیونیستی بودجه زیادی را صرف تحقیق و توسعه می‌کنند؛ این در حالی است که بودجه این مهم در ایران اندک است. نظام پژوهشی ما چندان بسامان و معطوف به نتیجه مطلوب عمل نمی‌کند و هنوز نسبت به تعداد نیروی انسانی محقق و پژوهشگری که داریم، دستاوردهای بسیار کمی داریم.
درخواست تمرکززدایی از تهران
جوان جعفری اضافه کرد: به نظر می‌رسد که اگر در مقام عمل به این نتیجه برسیم که اندکی تمرکززدایی از استان تهران کنیم، به نتایج بهتری برسیم.
وی ضمن انتقاد از اینکه بیشتر از دانشگاه‌های استان تهران حمایت صورت می‌گیرد، درخواست تقسیم‌کار منطقه‌ای یا استانی را داشت و گفت: دانشگاه‌های شهرستان‌ها در مقایسه و در رقابت با دانشگاه‌های استان تهران حذف می‌شوند و امتیاز کمتری به آن‌ها تعلق می‌گیرد. به همین دلیل از ظرفیت دانشگاه‌های سایر استان‌ها استفاده نمی‌شود. بهتر است تقسیم‌کار صورت بگیرد و تقسیم‌کار استانی یا منطقه‌ای در بنیاد صورت بگیرد.
وی ادامه داد: دانشگاه فردوسی مشهد آمادگی دارد تا نماینده بنیاد ملی علم ایران در منطقه شرق کشور شود.
وی با اشاره به اینکه فرایند اتوماسیون پذیرش طرح در بنیاد ملی علم ایران پیچیده است، گفت: فرم‌ها مفصل، طولانی و خسته‌کننده است و اگر امکان دارد برای این‌گونه فعالیت‌های علمی اساتید تدبیری بیندیشید.
به گفته جوان جعفری، انگیزه برای فعالیت علمی کم است. به‌علاوه اغلب مجله‌ها برای چاپ مقاله، هزینه‌ای را مشخص می‌کنند. این مشکل فراگیر در کشور است که علم بازاری ندارد و شاید راه و راه‌حلی بتوان پیدا کرد.
مفاخر دانشگاه فردوسی مشهد، از دکتر شریعتی تا غلامحسین یوسفی
در ادامه این نشست، رجبی‌مشهدی، معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فردوسی مشهد، به معرفی این دانشگاه پرداخت و گفت: این دانشگاه مفتخر به داشتن مفاخری چون دکتر علی شریعتی، علامه سیدجلال آشتیانی، غلامحسین یوسفی، سیدمحمدتقی فاطمی و استاد کاظم مدیرشانه‌چی است.
وی افزود: این دانشگاه با داشتن ۱۳ دانشکده و ۹ پژوهشکده، ۸۳۶ عضو هیئت‌علمی و حدود ۲۲ هزار دانشجو، بزرگترین قطب علمی شرق کشور است.
رجبی‌مشهدی با اشاره به اینکه جهت‌دهی اساتید به سمت برنامه‌محوری و ایجاد کارگروه‌های مسئله‌محور متشکل از اعضای تخصصی از رشته‌های مختلف در دستور کار دانشگاه قرار دارد، گفت: از جمله اقدامات دانشگاه برای حفظ مرجعیت علمی با رویکرد حل مسئله در پژوهش‌ها، هدایت پارساها/طرح‌های پژوهشی به سمت حل مسائل بوده است و در قالب کلان‌پروژه‌هایی حل مسائل کشور را در اولویت قرار داده‌ایم.
وی ادامه داد: آب، انرژی و محیط‌زیست، فناوری‌های پیشرفته و نوظهور، هوش مصنوعی و تحول دیجیتال، اصلاح سبک زندگی، حکمرانی سلامت همه‌جانبه و انسان سالم، مأموریت‌هایی هستند که دانشگاه فردوسی مشهد ذیل برنامه حمایت از مأموریت‌گرایی دانشگاه‌ها با بنیاد آغاز کرده و برای آن‌ها کارگروه‌های تخصصی تشکیل داده است.
فعالیت ۶۲ شرکت دانش‌بنیان در پارک علم و فناوری دانشگاه فردوسی
رجبی‌مشهدی در ادامه به معرفی پارک علم و فناوری دانشگاه پرداخت و با اعلام اینکه هزار و دویست نفر در این پارک اشتغال دارند، گفت: ۶۲ شرکت دانش‌بنیان و ۴۰۶ واحد مرکز رشد نیز در این پارک مستقر است و این پارک ظرفیت مناسبی در کنار معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه ایجاد کرده است.
وی در پایان پیشنهاد کرد تا از ظرفیت علمی، پژوهشی و فناوری اساتید دانشگاه فردوسی مشهد در کارگروه‌های تخصصی بنیاد ملی علم ایران استفاده شود و مدیریت برخی از کارگروه‌های تخصصی بنیاد به دانشگاه‌های بزرگ کشور سپرده شود.
درخواست اصلاح مکانیزم انتخاب طرح
در ادامه این نشست، محمد ایزدیار خواستار اصلاح مکانیزم انتخاب طرح در بنیاد ملی علم ایران شد و درخواست کرد که از پتانسیل اعضای هیئت‌علمی دانشگاه مشهد نیز در کارگروه‌های تخصصی بنیاد استفاده شود.
همچنین حسین‌دخت درخواست حمایت از پژوهشکده‌های تقاضامحور چندتخصصی را مطرح کرد تا دغدغه شغل پژوهشگری بعد از فارغ‌التحصیلی را بتوان از این طریق مرتفع کرد و پیشنهاد داد که دانشگاه فردوسی به‌صورت پایلوت، اجرای طرح حمایت از پژوهشکده‌ها را اجرایی کند و این کار نیز در دستور کار بنیاد قرار گیرد.
لزوم افزایش تخصیص بودجه به تحقیق و توسعه
پس از بیان نظرات و پیشنهادات هیئت‌رئیسه دانشگاه فردوسی مشهد، علی‌محمد سلطانی، رئیس بنیاد ملی علم ایران، ضمن قدردانی از دعوت دانشگاه فردوسی مشهد، برای همکاری بیشتر با این دانشگاه ابراز امیدواری کرد و گفت: پژوهش، ریشه درخت دانش است و انتقاد دکتر جوان نسبت به کمی تخصیص بودجه به اعتبارات پژوهشی در کشور، انتقادی صحیح است و شدت تحقیق و توسعه یا همان نرخ هزینه‌کرد تحقیق و توسعه نسبت به تولید ناخالص داخلی در سیاست‌های کلی تا چهار درصد ذکر شده است، اما هنوز به این عدد نرسیده‌ایم.
وی افزود: ما نیز معتقدیم که تخصیص بودجه به بخش تحقیق و توسعه در کشور باید بسیار بیشتر شود.
سلطانی این نوید را داد که از سال ۱۴۰۲ بنیاد ملی علم ایران رشد در بودجه و ارتقای ردیف بودجه داشته و کمک بیشتر معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری باعث شده است که این بنیاد در جایگاه خوبی قرار بگیرد. همچنین، بنیاد علم عضو GRC است و به تعامل با این شبکه می‌پردازد. نهادهای تأمین‌کننده مالی پژوهش کشورهای مختلف در این سازمان عضو هستند، این نهادها ملی هستند و عموماً به‌صورت متمرکز کار می‌کنند و اغلب برنامه‌هایی برای استان‌های مختلف کشورشان دارند. بنیاد نیز برخی برنامه‌ها را در دستور کار دارد.
رئیس بنیاد ملی علم ایران در خصوص انتقاد نسبت به تخصیص بیشتر اعتبارات به طرح‌های پژوهشی در استان تهران توضیح داد: در بنیاد، شاخصی به نام نرخ پذیرش داریم. نرخ پذیرش در اغلب استان‌ها نزدیک به هم است. تعداد طرح‌های دانشگاه مشهد در سال ۱۴۰۳ افزایش چشمگیری داشته و از نرخ پنجاه درصد هم بالاتر رفته است؛ اما نرخ پذیرش دانشگاه مشهد در دوره ۱۰ ساله، ۳۴ درصد است و این عدد برای تهران ۳۷ درصد می‌باشد که با توجه به تعداد بیشتر اعضای هیئت‌علمی استان تهران معقول به نظر می‌آید.
وی ادامه داد: به‌علاوه در کارگروه‌های تخصصی بنیاد، تبعیض مثبتی به نفع طرح‌های دیگر استان‌ها به جز تهران اعمال می‌شود. از طرفی داورهای زیادی در سایر استان‌ها هستند و ما در همین دانشگاه تعداد زیادی داور و ناظر داریم؛ اما در مورد کارگروه‌های تخصصی، از آنجا که عضو کارگروه باید حتماً در جلسات حضوری در تهران شرکت کند، اکثر اعضا از تهران انتخاب شده‌اند و اعضای شاخه‌ها در سایر استان‌ها قرار دارند.
داوری در بنیاد در دست جامعه علمی
به گفته سلطانی، داوری‌ها توسط جامعه علمی انجام می‌شود و از آنجا که رزومه فرد برای داور مهم است، این داوری به‌صورت یک‌سوکور است؛ چرا که باید داور صلاحیت انجام طرح را توسط مجری تأیید کند.
سلطانی ادامه داد: در سال گذشته پنج هزار طرح ورودی داشته‌ایم و عموماً افراد رضایت داشتند. در خصوص اینکه گاهی داوری‌ها طول می‌کشد، ما این انتقاد را قبول داریم و سعی ما بر این است که فرآیند را کوتاه‌تر نماییم.
رئیس بنیاد ملی علم ایران در خصوص نتایج داوری‌ها گفت: در این زمینه، همکاران بنیاد هیچ اختیاری ندارند و همه تصمیمات توسط جامعه علمی گرفته می‌شود. ما این جامعه علمی را مدام تغییر می‌دهیم. همچنین، مهلت عضویت در کارگروه‌های تخصصی حداکثر دو سال است و یک دوره دیگر نیز امکان تمدید برای این امر وجود دارد.
وی تصریح کرد: از اساتید درخواست می‌کنیم طرح‌های بیشتری برای ما بفرستند؛ چرا که هیچ طرحی به دلیل کمبود بودجه رد نمی‌شود.
در پایان این جلسه، رجبی‌مشهدی ضمن اعلام آمادگی برای برگزاری رویداد «شب علم»، درخواست کرد که امکان گزارش‌گیری از آمار اساتیدی که در بنیاد مجری طرح پژوهشی می‌شوند برای دانشگاه‌ها وجود داشته باشد.
